PETROLDE YOLUN SONUNA GELİNDİ Mİ?

Ali Perşembe
19 Temmuz 2008, Dünya Gazetesi

Yatırım bankası Goldman, petrol fiyatlarının yakın gelecekte yükselmeye devam edip varil başına 200 dolara çıkacağını ve ancak daha sonra sakinleşip 2012 yılında 75 dolar civarlarında stabilize olacağını öngörüyor.  Felâket tellalları daha da yüksek fiyatlar telaffuz ederken iyimserler balonun patlama zamanının geldiğini iddia ediyorlar.  Teknik analistler artan volatilite ve asabiyetin bir geri dönüş sinyali olduğunu ve 100 dolara doğru bir geri çekilme beklendiğini söylüyorlar.  Kim ne derse desin, herkes son derece özel zamanlarda olduğumuzu, bu zamanlarda tutarlı tahminler yapmanın çok güç olduğunu kabul ediyor.  Petrol fiyatlarını düşürücü ve yükseltici unsurları aşağıda özetledim. Bu koşullar herkesin bilgisi dahilinde. Karar piyasanın olacak.

DÜŞÜRÜCÜ ETKİLER:

Arz tarafında önemli gelişmeler var. Kuzey Irak’ta (115 milyar varillik rezerv olduğu tahmin ediliyor) müthiş miktarlarda kapasite olduğu biliniyor.  Brezilya yavaş yavaş dünyanın doğal kaynak gücü haline geliyor.  Geçenlerde devletin sahip olduğu Petrobas 2009 yılında (öngörülenden bir yıl önce) 8 milyar varillik Tupi yatağını işlemeye başlayacağını duyurdu.  Daha da ötesi, Tupi yakınlarındaki Carioca yatağının 33 milyar varillik kapasitesiyle belki de dünyanın üçüncü büyük rezervi olacağı söyleniyor.  “Lula” diye çağırılan cumhurbaşkanı tanrının sadece Brezilyalı olmakla kalmayıp aynı zamanda artık Brezilya’da oturduğuna inanıyor.  Dünyanın öbür tarafında, Hindistan’ın Deccan Traps bölgesinde önemli petrol ve doğal gaz yatakları bulundu. 

Yüksek fiyatlar hem daha önceden tespit edilmiş, ancak ekonomik bulunmamış olan yeni kuyuların açılmasına hem de yeni teknolojinin geliştirilmesine olanak tanıyor.  Artık, kıta sahanlığı ve açık deniz kuyuları rekabetçi bir maliyetle açılabiliyor.

A.B.D.’de ise çevreci lobilerin yıllardır bloke ettiği yeni kuyuların açılmasının başkan Bush’un girişimiyle önü açıldı. Saudi Arabistan da nihayet arz sıkışıklığını kabul ederek üretimini günde 200.000 varil daha artırmaya karar verdi.

Talep tarafında olup bitenler de fiyatlara baskı yapabilir. A.B.D.’de gittikçe kötüleşen ekonomik koşulların dünyanın en büyük tüketicisinde talebi azaltacağı bekleniyor.  Galonu 4 dolara çıkan benzin karayollarında katedilen millerin miktarını son beş yılın en düşük düzeyine indirdi.  OPEC kartel petrolüne olan talebin gelecek yıl günde ortalama 31,2 milyon varile düşeceğini bekliyor (bu yılın tahmininden 710.000 varil daha az).  Pompa fiyatları artık acıtmaya başladı.  OECD talebi son üç yıldır azalıyor.  Dahası, pompa fiyatları üzerinde sübvansiyon uygulayan ülkeler bu yükü artık kaldıramayacaklarını anlayıp bu uygulamayı terkediyorlar.  Bu da talebe negatif etki yapacak.  Öte yandan, A.B.D.’de faizler artarsa ortaya çıkacak olan ekonomik durgunluğun talebi azaltacağı da biliniyor.
 

İki yıldır fiyatların artmasında büyük rol oynayan A.B.D. stratejik rezerv alımları sona erdi.  Senato, fiyatlar 75 dolara inip o seviyenin altında en az 90 gün kalana dek yeni alım yapılmaması yönünde karar aldı.  Bir karar da kongreden geldi.  Artık araçlarda yakıt etkinliğini artırıcı yaptırımlar yasa haline geldi.  Hibrid araçlar çok yakında benzinli araçların önüne geçecek.  Alternatif enerji kaynaklarının kullanımında da gözle görülür bir artış var.
 

YÜKSELTİCİ ETKİLER:
 

Irak, Brezilya, Kazakistan, Sudan gibi ülkelerden gelecek yeni petrolün stoklara pozitif etki yapması bir gecede olmayacak, hatta yıllar alabilir.  Kuzey Denizi, Kanada, Rusya ve Meksika’dan beklenen üretim gerçekleşmiyor.  Nijerya ve İran gibi üreticilerde de devamlı siyasi gerginlik çıkması arza yardımcı olmuyor.
 

Ekonomik koşullar pek parlak olmasa da OECD dışındaki talepte bir azalma olmuyor.  Üstelik nüfus artmaya devam ediyor.  Çin ve Hindistan’da artan refah düzeyi talebi artırmaya devam edecekmiş gibi gözüküyor. Çevreci yaptırım ve standartlar da özellikle A.B.D.’de daha kaliteli olan hafif-tatlı petrole olan talebi körüklüyor.
 

Maliyetler tarafında da fiyat artırıcı baskılar var. Yeni kuyu açma maliyetleri son dört yılda ikiye katladı.  Bazı maliyetlerdeki artış daha da fazla. Açık denizde kuyu açma işinde kullanılan gemilerin günlük kirası 600.000 dolar.  Bu rakam dört yıl önce 125.000 dolardı.  İnsan kaynakları, ekipman ve mühendislik ücretleri de dramatik bir şekilde yükselmeye devam ediyor.
 

Ekonomik koşulların etkisiyle performans göstermeyen sermaye piyasaları, emeklilik ve hedge fonlarının petrol ve gıda gibi emtialara gösterdiği spekülatif ilginin de devam edeceğine işaret ediyor.