2007’DE TÜREV PİYASALARDA İŞLEM HACMİ PATLAMASI ve VOB

Ali Perşembe
29 Mart 2008, Dünya Gazetesi

Bir yandan Basel II’nin devreye girmesi yaklaşır, bir yandan A.B.D. konut kredileri piyasasında patlayan kriz bütün  dünyayı sarsar, bir yandan başta yapılandırılmış ürünler olmak üzere türev ürünler arenasında risk kontrol ve denetim güçlüklerinin yarattığı çarpıklıklar dünya finans sisteminin gündeminin ön sıralarında yer almaya devam ederken, organize borsalarda işlem gören türev ürünlerin 2007 yılında müthiş bir işlem hacmi patlaması gerçekleştirdiğine şahit olduk. Futures Industry Association’ın (Vadeli İşlemler Sektörü Birliği) açıkladığı rakamlara göre dünyadaki organize vadeli işlemler borsalarının işlem hacmi 2007 yılında %28 arttı.  Bu borsalarda 15 milyarın üzerinde vadeli ve opsiyon sözleşme el değiştirirken işlem hacmi artışındaki ivmenin de arttığına şahit olduk. Artış hızı 2004 yılında %9, 2005 yılında %12 ve 2006’da %19 idi.  İşlem hacminin %54’ü vadeli işlem, %46’sı ise opsiyon sözleşmelerinden geldi.

İşlem hacmindeki bu müthiş artış her ne kadar hemen her sektöre yayılmış olsa da asıl büyüme endeks ve bireysel Vadeli Hisse Senetleri (Single Stock Futures) bacağında gerçekleşti.  Bu sektörün işlem hacmi toplam işlem hacminin %64’ünü oluştururken işlem hacmindeki artışın da %71’i burada oldu.  Özellikle yılın ikinci yarısında patlayan volatilite bu artışın arkasında en önemli etkendi.  Kategori bazında 2007 yılında işlem hacimleri şöyle gellişti:

Bu tabloda dikkat çeken en çarpıcı oluşum, hisse endeksleri, hisse senetleri ve faiz sözleşmeleri sektörlerinin toplam dünya hacminin %89’unu oluşturması.

Biraz da kendimize bakalım.  2007 yılı sonu rakamlarına göre VOB’daki işlem hacmi artışı dünya ortalamasını neredeyse ona katladı.  2007 yılında VOB’un işlem hacmi bir yıl öncesine nazaran %263 artarak 24,87 milyon sözleşmeye ulaştı.  Opsiyonları saymazsak, VOB 54 borsa arasında 38.liğe yükseldi.  YTL bazında yapılan işlemlerin tutarı 188 milyar YTL’ye ulaşarak 2006 yılını yediye katladı.  Müşteri hesap sayısındaki artış da sağlıklı bir şekilde devam ediyor.  Bu elbette müthiş bir başarı, ancak geldiğimiz noktada bu rakamların arkasındaki oluşumları inceleyerek dünya arenasında nerede durduğumuzu ve bundan sonra nereye gideceğimizi iyi anlamak ve ona göre bir vizyon geliştirmek gerekiyor.

Bugün dünya borsalarındaki işlem hacminin %46’sını opsiyonlar teşkil ederken bu enstrümanların VOB’da devreye girmesi daha zaman alacağa benziyor.  Bu süreçte olası işlem hacmi de elbette tezhâh üstü piyasalara gitmeye devam edecek.  Öte yandan, dünya hacminin %27’si bireysel vadeli hisse senedi sözleşmelerinde (VHS) gerçekleşirken VOB aylardır çok yakında devreye sokacağını söylediği 10 hisse senedi szleşmesinin akıbeti hakkında hâlâ bir bildiri yayımlamamıştır.  VHS’ler sayesinde Ulusal Hindistan Borsası (NSE) ve Johannesburg Borsası (JSE) 2007 yılında sırasıyla dünyanın en büyük 9. ve 13. borsaları haline gelmişlerdir.  VOB’un bu konuda vizyonu var mıdır, varsa sektöre bilgi vermelidir.

Büyüme rakamlarına bir başka açıdan baktığımızda VOB’un geleceği açısından bazı endişelerin ortaya çıkması da kaçınılmaz oluyor.  2008 Şubat ayını ele alacak olursak, VOB’da yapılan işlemlerin %95’inin İMKB30 Endeksi’nde gerçekleştiğini, bu rakamın da %84’ünün en yakın ay sözleşmede oluştuğunu görüyoruz.  Bu borsanın tamamı için ne kadar sağlıklıdır?  2007 dünya işlem hacminin dörtte biri faiz sözleşmelerinde gerçekleşirken VOB’daki sözleşmelerin işlem hacmi tabelasında hep sıfırı göstermesi moral bozmaktadır.  Diğer tarafta, dolar/YTL sözleşmesi ancak volatilite arttığında biraz hareketlenirken Euro/YTL hacmi Macaristan Borsası’ndaki işlem hacmine bile erişememektedir.

Fındık, pamuk, buğday gibi ulusal ürünler VOB’da bir türlü işlem göremezken hep beraber dünya fındık fiyatlarının Frankfurt’ta, pamuk fiyatlarının Liverpool’da belirlenmesini seyretmek üzüntü yaratmaktadır.  Sadece küçükler değil, dünyanın en büyük borsaları (CME ve CBOT) bile birleşip ölçek ekonomileri yaratırken, dünya altın talebinin %12’sini meydana getiren ülkemizde bir türlü uluslararası düşünüp lisans veya ortaklık anlaşmaları vizyonu geliştirmeden bırakın COMEX’i, Dubai Borsası’nın bile attığı büyük adımları seyrediyor olmak bu başarılara gölge düşürmektedir.  Endeks sözleşmesinin yerel başarsının apoleti artık tozlanmaktadır.  VOB bu uluslararası arenanın neresinde yer almak istemektedir? 

Ali Perşembe

www.saharating.com

www.persembe.com