AVRUPA’DA KURUMSAL YÖNETİŞİM: ÇITAYI YÜKSELTMEK

Ali Perşembe
15 Mart 2008, Dünya Gazetesi

Dünyanın 57 noktasında 1300 çalışanıyla hizmet veren önder insan kaynakları danışmanlık şirketlerinden Heidrick & Struggles’ın iki yılda bir yayınladığı Kurumsal Yönetim Raporu’nun sonuncusuna (2007 raporu) konunun önemine uygun olarak da “Avrupa’da Kurumsal Yönetişim: Çıtayı Yükseltmek” ismi verilmiş.  Rapor sonuçlarını kıtanın 10 ülkesinde 300 büyük şirketin yönetim kurulu yapıları, komiteleri, işleyiş şekilleri ve şeffaflıkları üzerindeki incelemeye dayandırıyor.

Kurumsal yönetim ilkelerine uyum artık bütün yönetim kurullarının gündeminde önemli bir yer tutuyor.  Artan şeffaflık, yönetim kurulu üyelerinin şirkete faydalarının seviyesini sorgularken dikkatler performans üzerinde yoğunlaşıyor.  H&S raporu Avrupa’nın kurumsal yönetim konusunda göstermiş olduğu ilerlemenin derecesine ışık tutuyor.

Yönetişim bakımından en önde gelen ülkeler olan İngiltere, İsviçre ve Hollanda önemli gelişmeler kaydederken önderlerle arkada kalanlar arasındaki fark da kapanmaya devam ediyor.  Özellikle Portekiz’in son iki yılda sağlamış olduğu ilerlemeler dikkat çekiyor.

Ne var ki, Almanya ve İspanya’da gözlenen atalet uzmanları şaşırtıyor.  Almanya konuya getirdiği hukuksal yaklaşımın ayrıntılarıyla boğuşmaya devam ederken hâlâ yönetime katılım ve temsil girişimlerinin etkilerini sorguluyor.  Öte yandan İspanya, Avrupa’nın en fazla ücret alan (ortalama 96.000 Euro) yönetim kurulu üyelerine sahip olmasına rağmen (aile fertlerinin yönetim kurullarında yer alma geleneğinden dolayı olsa gerek) kurul toplantılarına katılımın en düşük olduğu (%66) ülkelerden bir olma durumunu devam ettiriyor.  Bu da, daha küçük yönetim kurullarının daha etkin işlediği kuramını güçlendiriyor.

Her ne kadar yönetim kurulunun performansının değerlendirilmesi işlevi giderek resmiyet kazanıp daha da genele yaygın bir şekilde adet olmaya başlamış olsa da kurumsal yönetim ilkelerine uyumun iyileştirilmesi yönünde gelen yaptırımların kaynağını daha çok dışardan (yatırımcılar ve toplum) gelen baskılar oluşturuyor.  Bu baskıların odağında yine üst yönetime ödenen ücretler konuçlanıyor.  Araştırmaya alınan 300 şirketin %95’i Ücret Komiteleri’ni kurmuş bile.  Bu komiteler artık çoğu denetim firmalarında var olan uzmanlık ve profesyonellik özelliklerine sahipler.

Yatırımcıların değişen beklenti ve davranış biçimleri de baskı oluşturuyor.  Hedge fonu ve aktif yatırımcı gruplarından tez gelen radikal stratejik sorgulamalar bu baskılara boyun eğme ile direnme ikilemiyle karşı karşıya kalan yönetim kurullarını ters köşelerde bırakıyor.  Yönetim kurulları artık yatırımcı çıkarlarına karşı daha proaktif olmak ve üst yönetim tarafından geliştirilen stratejileri daha etkin denetlemek zorundalar.

Konunun ne kadar girift olduğu göz önüne alınırsa, yönetim kurullarının yaş ve deneyime neden daha fazla önem verdiğine de şaşırmamak gerek.  Yeni üyelerin katılımı ortalama yönetim kurulu yaşını 2005’ten bu yana ancak 4 yıl düşürmüş (59’dan 54’e).  Öte yandan kıta Avrupa’sında yönetim kurulları gittikçe daha da uluslararası hale gelmeye başladı.  Yönetim kurullarının %11’i şirketin ikâmet ettiği ülkenin dışından gelen üyelerden oluşuyor.

Rapor kurumsal yönetim özellikleri bağlamında incelediği ülkelere azami 16’ya kadar bir derecelendirme notu tahsis ediyor.  Avrupa’nın 2007 yılı ortalama notu (13,2) bu raporun ilk yayınlandığı 8 yıl öncesinden beri devamlı artıyor.  Bu not 1999 yılında 9,13 idi.  2001 yılında 9,78; 2003 yılında 11,48 ve 2005 yılında 12,68’e yükselmişti.  Ülkeler arasındaki farklar da gittikçe azalıyor.  2007 yılında 10 ülkeden oluşan sıranın başını çeken İngiltere ile sonuncu Almanya arasındaki derecelendirme farkı 3,3 (bu fark 1999 yılında 9,5 idi). 

2007 yılı raporu iyi kurumsal yönetim uygulamaları açısından bu 10 ülkeyi şöyle sıralandrıyor:

İngiltere        14,78

Hollanda        14,54

İsviçre          14,18

Fransa          13,75

İsveç            13,52

Portekiz         13,15

Belçika           12,66

İspanya         12,20

İtalya            11,59

Almanya        11,47

Umarız bizim şirketlerimizin de konu hakkında gösterilmesi gereken duyarlılığı artmaya devam eder ve 2009 yılı raporuna ülkemiz de lâyık olduğu bir sırlamada dahil olur.

Ali Perşembe

www.saharating.com

www.persembe.com