2008’de ENERJİ FİYATLARI

Ali Perşembe
16 Şubat 2008, Dünya Gazetesi

Neredeyse yüzyıldır küresel enerji ve metal piyasaları hakkında veri ve analitik bilgi sağlayan Platts firmasının kıdemli analistlerinden L. Rafield ve editör J. Mower, Futures dergisinin 2007 yılı sonunda yayınladığı “Enerji Piyasası 2008 Görünümü” ekinde enerji piyasası aktörlerini 2008 yılında ortaya çıkabilecek şok fiyatlar hakkında uyarıyorlar.

Platts’a göre gittikçe sıkılaşan arz/talep dengesi, özellikle Nymex’te işlem gören hafif, tatlı ham petrol fiyatını 2008 yılında o büyülü 100 dolar rakamının üzerine rahatlıkla çıkaracak.  A.B.D. ve Avrupa ham petrol stoklarının azalmaya devam ettiği bu ortamda özellikle OECD ülkeleri olası arz şoklarına karşı çok duyarlı bir durumdalar.  Böyle bir şok olmasa dahi düşük stok seviyeleri fiyatları desteklemeye devam edecek.

Amerikasn Enerji Bilgi İdaresi’ne (EİA) göre A.B.D. ticari ham petrol stokları 2007 yılı sonunda 290 milyon varile düştü.  Bu seviye Ocak 2005’ten beri görülen en düşük seviye ve beş yıllık ortalamaların 6,6 milyon varil altında olduğu gibi bir önceki yılın da 30 milyon varil altında.  Bu mevsimde stok seviyelerinin düşmesi normal ama arz/talep dengesinde gözle görülür bir gerilme var.

Piyasanın gözü daha çok rafinerilerin çoğunlukta olduğu A.B.D. Meksika Körfezi’nde.  İş fiyatlamaya gelince, herkesin gözü kulağı düşük sülfürlü, yüksek graviteli hafif-tatlı ham petrolde.  Petrol fiyatları denince akla sadece tek bu ham petrol türü geliyor.  Halbuki, OPEC üretimi artırsa bile Nymex’te işlem gören hafif-tatlının fiyatı yükselmeye devam edince kafalar karışıyor.  Şimdilik OPEC’in ürettiği ürünlerde belirgin bir arz sıkışıklığı yok, ancak A.B.D. Çevre Koruma Kurumu (EPA) ve AT’nin düşük sülfürlü petrol kullanımına doğru getirdiği yaptırımlar hafif-tatlı fiyatlarını artırmaya devam edecek.  Rafineriler ürün kalitesini artırmak için yatırım yaparken hafif-tatlıya talep artacak.  Özellikle 2008 yılında beklenen ekonomik yavaşlama gerçekleşmezse talep artışı hızlanacak.

Reuters’in 11 Aralık 2007’de yayınladığı rapora göre Avrupa stokları Kasım ayında 481 milyon varil seviyesindeydi.  Bu rakam bir yıl öncesine göre %4 aşağıda.  Her ne kadar talebin %25’i A.B.D.’den geliyorsa da 2008 yılında talebi hızlandıracak asıl yöreler Çin, Hindistan ve Orta Doğu olabilir.  Uluslararası Enerji Kurumu (IEA) tahminine göre küresel talebin günde 88 milyon varile ulaşması bekleniyor.

Küresel enerji piyasası, A.B.D.’de başlayıp bir virüs gibi yayılan eşik altı konut kredileri krizinde gördüğümüz gibi artık makro ekonomik gelişmelere karşı hayli duyarlı.  Buna rağmen beklenen ekonomik yavaşlamanın petrol talebine negatif bir etkisi olmuyor.  OPEC tarafında henüz bir arz sıkışıklığı yok ama OPEC dışı üretim son üç yılda hep hayal kırıklığı yarattı.  IEA, OPEC dışı arzı 51 milyon varil olarak öngörüyor, ancak bu rakam OPEC tahminlerinin çok üzerinde (510.000 varil).  Piyasa OPEC’in görüşlerine daha fazla kredi tanıyor.

A.B.D.’de mevcut arz büyümesi beklentilerini karşılasa bile, ki bu da büyük çapta Meksika Körfezi üretimine bağlı, bu olası büyümenin getirdiği petrol Stratejik Rezervler’e yapılacak eklemelerle emilecek.  Bu da piyasaya daha az ticari petrol gireceğine işaret ediyor.  Kuzey Denizi sahaları çoktan zirve yaptı.  Öte yandan, kasırgalar Meksika Körfezi üretimini hep projeksiyonların altında tuttu.  Güney Amerika üretim seviyeleri ise hayal kırıklığı yarattı.  Öyleyse geriye OPEC dışı üretim kapasitesi olarak sadece Sovyetler Birliği sahalarını bırakıyor ki onun da her zamanki gibi beklentileri karşılaması öngörülmüyor.

Bütün bunlar petrol fiyatlarının 2008 yılında da yükselmeye devam edeceğini ve dolayısıyla agresif bir şekilde fiyatlanan ham petrolün orta damıtılmışlar, gaz yağı, benzin ve fuel oil gibi yan ürünleri de yukarı çekeceğini gösteriyor.

Doğal gaz tarafında görünüm biraz daha olumlu.  Artan stoklar 2008 yılında fiyatlara baskı kurmaya devam edecekmiş gibi görünüyor.  Önemli bir doğal afetle karşılaşmazsak arzda bir sorun çıkmayacak.  Son yıllarda iklim koşullarında gözlenen ılıma talep sıkışıklığı yaratmıyor.  2008 yılında küresel ortalamaların birazcık yükselmesi beklense de yılın yine son 10 yılın en sıcak yıllarından biri olarak kalması olası.  İngiliz Meteoroloji Bürosu ve East Anglia Üniversitesi araştırmalarına göre, 2008 yılı 2000 yılında beri en soğuk yıl olabilir ama uzun vadeli küresel ortalama olan 14 derecenin hâlâ 0,37 derece üzerinde olacak.  Öte yandan, tüm dünyada yeni açık deniz yataklarının üretime açılmaya devam etmesi de beklenen senaryo.