GAZİNO

Ali Perşembe
19 Ağustos 2006, Dünya Gazetesi

Kâr nosyonu matematik olasıklara bağlıdır.  Gazinolar para kazanırlar, çünkü olasılıklar (beklentiler) işletmenin lehindedir.  Yeteri kadar oynarsanız, gazino kazanacaktır.  Kısa vadede belki kazanıp belki de kaybedeceğinizi gazino da bilir ama uzunca bir müddet oynarsanız kazanan hep işletme (gazino) olacaktır.  Gazinolar kârlarını zar, rulet, 21 gibi kısa sürede sonuçlanan oyunlar sunarak artırılar.  Yatırımcınin yapması gereken işte o işletme (gazino) olmaktır.  Gazino üç kurala uyarak para kazanır: POZİTİF BEKLENTİ, FIRSAT ve TUTMA SÜRESİ

POZİTİF BEKLENTİ

Aracı kurumlar, yatırım bankaları ve medya hep AL önerisi verir.  Thomson Financial/First Call Corporation’un 2001 yılında A.B.D.’de yaptığı bir araştırmanın¹ sonucu şöyle: Aracı kurum analistlerinin o yıl resmî olarak verdiği 28,000 önerinin %99’u “kuvvetli AL”, “AL” veya “TUT” olmuş.  Bunların sadece %1’i “SAT” önerisi yapmış.  Yatırımcılar hayatları boyunca zarar eden varlıkları satma gibi bir kavramı anlamamaları için devamlı olarak dolduruluyorlar.  Bunu bir nedeni de tamamen psikolojik.

Yatırımcının davranış biçimlerindeki buna benzer bir çarpıklığı da Nassim Taleb  Fooled by Randomness isimli kitabında anlatıyor:² 

Ona piyasa görüşünü sorulduğunda gelecek hafta çok az bir yükseliş olma olasılığının yüksek (%70) olduğunu söyler.  Bu görüşüne rağmen neden yüksek açığa satış pozisyonu taşıdığı sorulur, çünkü piyasada yükseliş öneren birisinin açığa satış yapmış olması pek de etik değildir.  Taleb nedeni “beklentiler” kuramını kullanarak açıklar:

Burada en olası sonuç piyasanın yükselmesidir ama beklenti negatiftir.  Piyasanın %70 olasılıkla %1 yükselmesi ve %30 olasılıkla %10 düşmesi durumu toplamda negatif beklenti yaratmaktadır.  Bu durumda akıllı yatırımcı, toplam negatif beklentiyi görür ve satış yapar.  Acemi olan ise %70 olasılığa kanıp %1 yükseliş için alım yapar. 

Burada sorun kâr etmekle para kazanmanın aynı şeyler olmadığını anlamamakta.  Halbuki pozisyonlara rastgele girilse dahi, kârda uzun oturup zarardan çabuk çıkılarak para kazanılabilir.  Çoğu yatırımcı bunun tam tersini yapar.  Zararın büyümesini bekleyerek piyasanın geri dönüp onları haklı çıkartmasını umut eder.  Hasbelkader bu olunca da kâra geçen pozisyonu hemen kapatıp haklı çıkmış olmanın o kısa zevkini yaşamayı yeğler.  Bu çoğunluk, para kazanma yeteneğinin piyasada gelecekte olabilecekleri tahmin edebilme yeteneği ile paralel olduğuna inanır.  Onlar için bir işlemde kâr etmek bu tahmin ve dolayısıyla para kazanma yeteneklerinin teyidi olur.

Yatırım başarısının tahmin yeteneği ile bir ilgisi yok.  Size kötü haberi vereyim:  Piyasalar tahmin edilemez.  İyi haber de var: para kazanmak için tahmin yeteneği gerekmiyor.  Amaç her işlemde kâr etmek değil, haklı çıkıldığında büyük kâr etmek.  Kârlı işlemlerin sayısı zararlı olanlardan daha az olabilir, önemli olan işlem başına ortalama sonucun pozitif olmasıdır.  Bu değere matematik beklenti ismi verilir.

Yapılan 10 işlemden 6’sı kârlı, kâr eden işlem başına %10 kazanıp, zarar eden işlem başına %4 zarar eden bir yatırımcının beklentisi %4’tür:

Beklenti = (%60 x %10) – (%40 x %4) = %4

Yâni her işlemde %4 para kazanır (gazinoların 21 oyununda kazandığından daha iyi bir oran).  Belki bu rakam pek yüksek durmuyor ama eğer ortalama işlem büyüklüğünüz 10 bin YTL ise işlem başı kârınız 400 bin YTL’ye tekabül eder.  Bu da, yılda 100 işlem yapıyorsanız 40 bin YTL kazanç demektir.  İşlem başına 10 bin koyarak 40 bin YTL kazanmak hiç de küçümsenecek bir kâr değil.  Üstelik, getiriyi bileşik olarak hesaplamadık bile.

Para kazanmak için beklentinin pozitif olması gerekir.  Beklentisi sıfır veya negatif olan yatırımcı başarılı olamaz, işletmeyi yenemez.  Yenmek için işletmenin (gazinonun) ta kendisi olmak gerek.

FIRSAT

Beklenti ne kadar pozitif olursa olsun, yeteri kadar işlem yapma fırsatı yaratılmazsa yine para kazanılmaz.  Gazino her 21 elinde sadece %1 veya %2 kazanır, ama saatte 40 el oynanır.  Eğer masada bir saat kalırsanız paranızın %40’ını kaybedersiniz.

%8 pozitif beklentiye sahip olan bir sistem eğer yılda sadece bir sinyal (işlem) üretiyorsa yine işe yaramaz.  Halbuki, beklentisi %0.2 olan bir sistem yılda 1,000 işlem üretiyorsa 1,000 x %0.2 önemli bir meblağ oluşturacaktır.

TUTMA SÜRESİ

Eğer işlemlerde elde tutma süresi çok uzunsa gelen fırsatları değerlendirme olanağı ortadan kalkar.  Sermaye hep bağlı kalır, çünkü pozisyon kapatmak için çok uzun süre beklenir. 

Gazino her elde %2.5 yapıyorsa bu koyduğunuz her 2 dolarda gazino 5 cent kazanıyor demektir.  Saatte bir el oynarsanız gazino ancak 5 cent kazanacaktır.  Saatte 60 el oynarsanız, gazino 2 dolarınızı elinizden 40 dakika sonra almış olur.  Dönüşü en hızlı olan oyun gazino için en kârlı olanıdır.  Piyasalar da aynı kurala tabidir.  100 bin YTL’yi yılda 100 kez döndürmek, 500 bin YTL’lik bir pozisyonda bir yıl oturmaktan daha kârlıdır.  500 bin bağladığımız işlemi bir yıl tutup %40 kazandığımızı düşünelim.  200 bin YTL iyi bir kâr.  Halbuki, 100 bini, %2.5 pozitif beklentiyle yılda 100 kez döndürsek 250 bin kazanırız.  Üstelik, işlem başına %2.5 kâr etmek %50 kâr etmekten çok daha kolay.

Yatırım başarısı için gazino (işletme) gibi düşünmeli:

• Pozitif Beklenti (olasılıkların bizim lehimize olmasını istiyoruz)
• Fırsat (yeteri sayıda işlem yapmak istiyoruz)
• Tutma Süresi (çabuk dönüşümlü kârlar istiyoruz ki bileşik getiriler artsın)

1 Ginyard, John, Position-Sizing Effects on Trader Performance: An Experimental Analysis (Doktora

   Tezi: Psikoloji Fakültesi, Uppsala Üniversitesi, İsveç, 2001)

2 Taleb, Nassim, Fooled by Randomness: The Hidden Role of Chance in Markets and in Life (Texere,

   New York, 2001)