VADELİ İŞLEMLER BORSALARINDA “AÇIK POZİSYON SAYISI”

Ali Perşembe
21 Nisan 2007, Dünya Gazetesi

Ülkemizin de artık bir vadeli işlem borsasına sahip olmasıyla birlikte yatırımcılar diğer piyasalarda olmayan yeni bir kavram ile tanışmak durumundalar: AÇIK POZİSYON SAYISI.  Bireysel yatırımcılar olarak kendi açık pozisyon sayımız, kapatmadığımız ya uzun (+) ya da kısa (-) sözleşmelerin sayısıyla belirlenir.  Örneğin, bugün dört dolar sözleşmesi satarsam, hem geçen hafta aldığım ve taşımakta olduğum iki vadeli dolar sözleşmesini (uzun pozisyon) kapatmış hem de iki yeni açığa satış (kısa pozisyon) yapmış olurum.  Böylece kişisel pozisyonum “2 kısa” olarak tabir edilir.  Kişisel açık pozisyonların yanısıra bir de borsanın toplam açık pozisyon sayısı bulunur.  Bu pozisyon kısa veya uzun olarak ifade edilmez, çünkü tüm bireysel kısa ve uzun pozsiyonların sayısı eşit olacaktır.  Başka bir ifadeyle, eğer bırsada beş bin bireysel uzun pozisyon taşınıyorsa, karşılığında da beş bin bireysel kısa pozisyon taşınmaktadır.  Açık Pozisyon Sayısı, sadece vadeli işlem piyasalarında borsa (takas merkezi)  tarafından yayınlanan önemli bir rakamdır.  Gün sonunda açık kalan pozisyonların (kapatılmamış, likide edilmemiş, tasfiye edilmemiş tabirleri de kullanılır) sözleşmelerin miktarıdır (sayı olarak).  Başka bir ifadeyle,  toplam uzun pozisyonların (veya toplam kısa posiyonların) sayısıdır (ikisinin toplamı değil).  Uzun ve kısa pozisyonların sayısı her zaman eşit olacaktır.  Bir sözleşme yeni işlem görmeye başladığında açık pozisyon sayısı sıfırdır.  Bir alış ve satış ilk defa gerçekleştiğinde, açık pozisyon sayısı 1’e yükselir. 

Gün içinde yapılan her işlem Açık Pozisyon Sayısı’nı da etkileyecektir: 

Alıcı                             Satıcı                          Açık Pozisyon Sayısı

yeni alım yapar         yeni satış yaparsa              artar

yeni alım yapar         eski uzunu kapatırsa            değişmez

eski kısayı kapar       yeni satış yaparsa              değişmez

eski kısayı kapar       eski uzunu kapatırsa            azalır

Eğer birbirlerine taraf olan hem alıcı hem de satıcı yeni bir pozisyon açıyorlarsa açık pozisyon sayısı artacaktır.  Öte yandan, eğer ikisi de işlemlerini mevcut pozisyonlarını kapatmak amacıyla yapıyorlarsa, açık pozisyon sayısı da doğal olarak azalacaktır. Eğer alıcı veya satıcıdan bir taraf yeni pozisyon açıyor diğeri de kapatıyorsa, açık pozisyon sayısında bir değişiklik olmayacaktır. 

Hisse senedi piyasalarında, bir şirketin belirli (sabit) bir miktar hisse senedi tedavüldedir.  Dolayısıyla fiyatı talep belirler.  Pozisyon almak isteyen bir yatırımcı, alımını pozisyon kapatmak için satan kişiden yapar.  Vadeli işlem piyasalarında tedavül eden sözleşme sayısında bir kısıtlama yoktur.  Dolayısıyla işlemin karşı tarafındaki kişinin yeni bir pozisyon mu aldığını, yoksa pozisyonundan mı çıktığını bilemezsiniz. 

İşte Açık Pozisyon Sayısı bize bu bilgiyi verir.  Bunu yaparken de piyasanın olası gelecek yönü için de değerli ipuçları sunar.  Bu olası sonuçları Earl Hadady Futures dergisinin Temmuz 1987 sayısında bizimle şöyle paylaşıyor: