fonlar_aciklama

Her yatırım risk içerir. Emeklilik fonları da. Ülkemizde bu risk bugüne kadar ölçülmedi. Fonlar sadece getirileri bazında karşılaştırıldı. Şimdi ilk kez bu getiriler riske karşı ayarlı olarak sıralanıyor. Persembe.com ratinglerinde her fona getirileri ve içerdikleri risk hesaba katılarak yıldız tahsisi yapılıyor. Aylık, yılbaşından bu yana, yıllık, 2 yıllık, 3 yıllık ve fonun halka arzından bu yana (yıllık olarak) getiriler hesaplandıktan sonra standart sapma gibi risk belirleyici ölçütlerin kullanıldığı Sharpe oranı analizine ek olarak fonların devamlılığı ve tarihsel istikrarı ölçülüyor. Tüm bunlarla yapılan analiz karmaşıklaştırılacağına, herkesin anlayacağı bir biçimde her fona birden beşe kadar yıldız ratingi yapılıyor.

PERFORMANS ÖLÇÜMÜ: Fon birim fiyatlarındaki aylık % getiriyi ölçer. Ölçümler aylık, yılbaşından bu yana, yıllık,2 yıllık, 3 yıllık ve fonun halka arzından bu yana (yıllık) olmak üzere TL ve Dolar bazında yapılır. Getiri hesaplarına vergi, masraf, vs. gibi etkenler dahil değildir. Baz alınan rakamlar ilân edilen birim fiyatlarıdır.

RİSK ÖLÇÜMÜ: Performans ölçütleri bir fonu sadece getirisi bazında değerlendirir ve fonun birim fiyatındaki oynamaların içerdiği riski yansıtmaz. Fonları risk yönlerinden de karşılaştırmak amacıyla bu bölümde Standart Sapma ve Revize Edilmiş Sharpe Oranı kullanılmaktadır.

Standart Sapma: Bu kavramı anlamak için, iki yatırımcı olan Bay X ve Bay Y örneğine bakalım: Bay X hep 2 kazanıp 1 kaybediyor ve 6 işlem sonra toplam 3 kazanıyor. Başka bir bakış açısıyla, işlem başına 0.5 kazanmış oluyor ((2 - 1 + 2 - 1 + 2 – 1)/6). Öte yandan, Bay Y de 6 işlem yaptıktan sonra toplam 3 kazanıyor ve onun da işlem başına ortalaması 0.5 ((1 – 4 + 8 – 6 +1 + 3)/6). Görünürde her ikisinin de getiri performansı aynı ama aşağıdaki grafikte Bay X’in performansının çok daha az dalgalanmaya maruz kaldığı için Bay Y’nin performansından daha az riskli olduğu açıkça görülüyor. İşte bu farkı görebilmek için Standart Sapma’yı kullanıyoruz. Yukardaki tarzların standart sapmasını bulmak için ilk olarak işlem başı getirilerin ortalamasını alıyor daha sonra bu ortalamayı her işlemin getirisinden çıkarıyoruz. Negatif değerleri elimine etmek için de çıkan bu rakamların karesini alıyoruz. Son olarak da, çıkan karelerin toplamını yapılan işlem adedine bölerek sonucun kare kökünü alıyoruz.

Burada her iki yatırımcı da işlem başına 0.5 kazanarak 6 işlem sonra toplam 3 kazanmışlar. Ne var ki, Bay X’in istikrarlı performansını Bay Y’ninkinde göremiyoruz. Bunun nedeni, Bay X’in her işleminde ortalamasına yakın bir getiri sağlamış olması. Öte yandan, Bay Y’nin getirileri ortalamasıyla karşılaştırıldığında büyük dalgalanmalar göstermiş. İşte bu dalgalanmalar performansın içerdiği riski tanımlıyor. Hesaplanan standart sapma (ortalamadan sapma) ne kadar küçük ise performansın içerdiği risk de o kadar az kabul ediliyor. Eğer Bay Y’nin getirilerinin dalgalanmaları ortalamasının hep üzerinde dalgalanmış olsaydı, yüksek bir standart sapmaya sahip olmasına rağmen daha tercih edilir bir performansa sahip olacaktı. Standart Sapma teknik bazda bir fonun içerdiği riski değil getirilerindeki dalgalanmaları ölçmesine rağmen, bu dalgalanmaları ortalamanın hem pozitif hem de negatif tarafında değerlendirdiğinden ve yüksek getirilerin beraberinde yüksek risk taşıma eğilimi bir norm kabul edildiğinden burada fonların taşıdığı riski tanımlamanın tutarlı bir yöntemini teşkil ediyor.

Sharpe Oranı: Brüt getiriden risksiz faiz oranını düşüp net getiriyi risk ölçütü olan standart sapmaya bölerek performansı riske karşı düzeltilmiş
olarak değerlendirir.

Örneğin, hazine bonolarının getirisinin %40 olduğu bir ortamda bir fonun getirisinin %60, standart sapmasının da %10 olduğunu düşünürsek:

Sharpe Oranı ne kadar yüksekse, riske karşı düzeltilmiş performans da o kadar iyidir. Bir fonun net getirisi (performans) ne kadar yüksek ve standart sapması (risk) ne kadar düşükse oranı da o kadar yüksek olacaktır. Bu oran tek başına bir anlam ifade etmeyeceğinden diğer fonların Sharpe oranlarıyla karşılaştırıldığında göreceli performansları göz önüne serer.

Ülkemizdeki risksiz faiz oranlarının yakın bir geçmişe kadar enflasyon oranının çok üzerinde gerçekleşmiş olmasından dolayı ortaya çıkacak negatif oranları azaltmak ve standartlık sağlamak amacıyla bu kolonda Sharpe Oranı’nın risksiz faiz oranı bölümü yerine TÜİK TEFE rakamlarıyla ifade edilen enflasyon oranları kullanılmıştır. Bu elbette tartışılır bir yaklaşımdır. Ne var ki, aynı formülün her fon için aynı şekilde kullanılması hem standardizasyonu hem de karşılaştırma amaçlı devamlılığı sağlamaktadır.

DEVAMLILIK ÖLÇÜMÜ: Rating hesaplarının devamlılık bölümünde iki unsur göz önüne alınmaktadır. Ay Sayısı , fon getirilerinin kaç aydır değerlendirmelere alındığını gösterir. Ortalamanın Üzerinde

kolonu ise, fon getirisinin bu ayların yüzde kaçında tüm fonların getiri ortalamasının üzerinde kalabildiğini gösterir. Getirisi ortalamanın üzerinde kalma yüzdesi yüksek olan fonlar rating için yüksek puan alırlar. Sadece iki aydır işleme açık olan bir fonun her iki ayda da ortalamanın üzerinde performans göstermiş olması (%100), 24 aydır işleme açık olup da ortalamanın üzerinde olma yüzdesi %75 olan bir fondan daha iyi gözükeceğinden dolayı, bu dengesizliği bertaraf etmek amacıyla ay sayısı düşük olan fonlar daha düşük not alırlar.

TARİH: Bu kolonda son değerlendirme ayının son işlem günüdeki fon birim fiyatlarıyla en son enflasyon oranları

, TL/Dolar kuru ve XU100 Endeksi’nin değeri verilir.

persembe.com RATİNGLERİ: Her yatırım bir risk içerir. Genelde, yatırım getirileri ne kadar yüksekse risk potansiyeli de o derece yüksek olur. Ülkemizdeki emeklilik fonlarının sadece getirileri bazında karşılaştırılması, bu yatırım araçlarının içerdikleri riski göz ardı etmektedir.

Bir futbol takımı, oynadığı her maçta gol atan (%100 getiri) ama sık sık sakatlandığından dolayı yılda 10 maça çıkabilen bir oyuncuyu mu, yoksa yılda 50 maç oynayıp 20 gol atan (%40 getiri) golcüyü mü tercih edecektir? Yatırımcılar da aynı riskleri hesaba katmalıdır. Sayıları şimdilik 75’i bulan emeklilik fonları arasında bir seçim yaparken getirilerle ifade edilen performans riske karşı düzeltilmelidir.

İşte persembe.com ratingleri bu amaca yöneliktir. Emeklilik fonlarının performansını riske karşı düzeltilmiş bir şekilde karşılaştırmak amacıyla, fonların geçmiş performansları baz alınarak her fona 1 ilâ 5 arasında yıldız ratingi tahsis edilmektedir.

fonlar, hem getiri hem de risk açısından en cazip fonlardır.

Yıldız tahsisinin yapılması için HAM GETİRİ, İÇ VERİM ORANI, SHARPE ORANI, STANDART SAPMA, HESAPLANAN AY SAYISI ve FONUN ORTALAMALARIN ÜZERİNDE PERFORMANS GÖSTERDİĞİ AY SAYISI hesaba katılır. Yukarıda sayılan her bir kategorinin metodolojide ayrı ağırlıkları vardır (bu ağırlıklar persembe.com a aittir ve ancak yasal ve düzenleyici otorite talep ettiğinde açıklanır).

Yıldız tahsisinde yukarıdaki ağırlıklara göre sıralamada ilk %10’a giren fonlara 5, sonraki %22.5'e giren fonlara 4, bir sonraki %35'e giren fonlara 3, bir sonraki %22.5'e giren fonlara 2, sıralamada son %10’da kalanlara da 1 yıldız verilir.

Bu rating, bir tek riske karşı düzeltilmiş getirileri karşılaştıran Sharpe Oranı ile de yapılabilirdi. Bu oran, devamlılık gibi önemli bir unsuru ölçmediğinden değerlendirmeye Ortalamanın Üzerinde ve Ay Sayısı kategorileri de katılmıştır. Standart Sapma ve Performans ölçümlerinin de Sharpe Oranına ek olarak az da olsa tekrar hesaba katılması ise yatırımcıların risk iştahlarının değişkenlik göstermesidir (kimi yatırımcılar riske az ağırlık tanıyarak yüksek getirili yatırım fonlarını, kimileri de son derece muhafazakâr fon yöneticilerini tercih ederler).

Tablolardaki karşılaştırmalar mevcut emeklilik fonlarını tek bir sepette değerlendirmektedir. Emeklilik fonları günümüzde GELİR AMAÇLI, BÜYÜME, PARA PİYASASI, İHTİSAS ve DİĞER olarak kategorize edilmekte, bu her kategorinin altında da Kamu Borçlanma Fonları, Esnek Fonlar, Hisse Fonları gibi alt sınıflandırmalar bulunmaktadır. Burada fon kategorisine göre rating yapılmamış, sadece her türün en iyi rating alan fonları ayrı tablolarda sıralanmıştır. Bu fonlar istenildiği takdirde fon yöneticisinin belirlediği benchmark'a göre de değerlendirilebilir. Burada değerlendirme tüm bir sepet olarak yapıldığından karşılaştırmalar diğer fonların getiri ve risk değerleri ile, enflasyon ve İMKB performans oranlarıdır.

Ratinglerin bu tarz hesaplanışı bütünüyle bu analistin kişisel tercihidir ve nihai ve mutlak bir değer taşımaz. Bu tür ratingler farklı yöntemler kullanılarak farklı şekil ve tarzlarda yapılabilir.

Her ne kadar bir fonun başarısı, fon yöneticisinin performansının direkt sonucu olsa da, bu ratingler fon yöneticisini değil fonun performansını karşılaştırmaktadır. Hesaplar tarihi verileri baz aldığından, yönetim değişikliklerini yansıtmadığı gibi yöneticilerin yeteneklerini de ölçmez. Bu analist, bir fon yöneticisini, portföyünü veya yatırım stratejisini beğenip beğenmediğinden veya bir fonun değerinin artıp artmayacağına inandığından dolayı bir fonun ratingini değiştiremez. persembe.com ratinglerinde hiç bir soyut değerlendirme yoktur. Rating bu analistin görüşlerine göre değil, bütünüyle geçmiş performansın matematik ve istatistiksel ölçümlerini baz alan hesaplamalarla yapılmaktadır.

persembe.com ratingleri, fon seçimi sürecinde sadece bir başlangıç noktası olarak alınmalıdır. Bu yıldız ratingi sayıları gittikçe artan fonlar arasında seçenekleri daraltmak için kullanışlı bir alettir. 4 ve 5 yıldızlı fonlar yatırımcılara geçmişte riske karşı düzeltilmiş sağlam getiriler sunmuştur. Mümkün olduğu kadar çok tarihi verinin göz önüne alınması sayesinde fon ratingleri aydan aya fazla oynamazlar. Bu değerlendirmelerin ölçülebilir yöntemlerle yapılıyor olması ön yargı tehlikesini ortadan kaldırmaktadır ama fonlar hakkında bilinmesi gereken herşeyi açığa kavuşturmaz. Yatırımcılar, fon yöneticileri, fon masrafları, vergiler, fonun içerdiği menkul kıymetler vb. gibi diğer bir çok unsuru da göz önüne almalıdırlar.

Bir fonun 5 yıldız alması, o fonun her yatırımcı için iyi olduğu anlamına gelmeyeceği gibi gelecekte iyi performans göstereceğinin de bir teminatı değildir. Ratinglerin değişmesi de birer al/sat sinyali olarak alınmamalıdır. Sektör performansları gibi çeşitli dış etkenler fon performansını etkileyebilir.

persembe.com ratinglerinde kullanılan yatırım fonu birim fiyatları güvenilir olduğuna inanılan kaynaklardan temin edilmiştir. Bu analiz raporu ve raporda kullanılan kaynaklardaki hata ve eksikliklerden ve bu rapordaki bilgilerin kullanılması sonucunda yatırımcıların uğrayabilecekleri doğrudan ve/veya dolaylı zararlardan, kâr azalmasından , manevi zararlardan ve üçüncü kişilerin uğrayabileceği zararlardan dolayı persembe.com sorumlu tutulamaz. Bu çalışma yatırımcıları bilgilendirmek amacıyla hazırlanmış olup, menkul kıymetlerin alımı veya satımı konusunda tavsiye olarak yorumlanmamalıdır.

Yatırımcılar, emeklilik fonlarına yatırım yapmadan aşağıdaki bilgilerin yer aldığı:

Sermaye Piyasası Kurulu'nun web sitesini (www.spk.gov.tr) ziyaret etmeli ve gerekli bilgileri edinmelidirler.